نمايندگان كمپانى هند شرقى انگليس در زمان حيات شاه عباس اول توانستند فرمان‌ها و منشورهاى متعددى را درباره تسهيل امر تجارت دريافت كنند كه در مجموع دوازده فرمان آن - كه از سال 1627 تا 1630 ميلادى صادر شده است - هم‌اكنون موجود مىباشد . « 1 » پس از مرگ شاه عباس اول ( 23 جمادى الاول 1038 قمرى برابر با ژانويه 1629 ميلادى ) كمپانى هند شرقى انگلستان در رقابتى سخت با كمپانى هند شرقى هلند قرار گرفت و نتوانست موقعيت پيشين خود را حفظ كند . « لوريمر » در اين‌باره مىنويسد : « مرگ شاه عباس اول ضربه بزرگى به تجارت كمپانى در ايران بود . » « 2 » با اين همه ، دفتر كمپانى هند شرقى انگلستان در بندر عباسى تا سال 1177 ق . / 1763 م . به فعاليت خود ادامه داد . « 3 » هلندىها دومين كشور اروپايى بودند كه در « بندر عباسى » دفتر تجارى تأسيس كردند . آنان پس از موقعيت‌هاى چشمگير در تجارت ادويه با كشورهاى جنوب شرقى آسيا ، با هدف به دست آوردن ابريشم و تغيير مسير صادرات ابريشم ايران از راه خشكى به دريا ، در سال 1033 ق . / 1623 م . به ايران آمدند . « 4 » در سال 1011 ق . / 1602 م . كمپانى هند شرقى هلند تأسيس شد . هدف آن در درجه اول ، رقابت با كمپانى هند شرقى انگليس بر سر تجارت ادويه با كشورهاى جنوب شرق آسيا بود كه در اين راه مبارزات سختى نيز بين اين دو كمپانى درگرفت . « 5 » وضع كمپانى هند شرقى هلند از لحاظ مادى ، از جهاتى بهتر از وضع رقيب انگليسى آنان بود . هلندىها زودتر از انگليسىها به اهميت ضرب المثل « قدرت در اتحاد است » ، پى بردند و به آن سخت پاىبند ماندند . « 6 » همچنين كمپانى هلندى ، اختيارات زيادى از طرف پارلمان به دست آورده بود و مردم نيز از آن شركت ، حمايت كامل مىكردند . در سال 1032 ق . / 1623 م . به كوشش « هوبرت ويسنيخ » - ( Hu bert visnich ) شعبه‌اى از دفتر كمپانى هند شرقى هلند در بندر عباسى افتتاح شد . « 7 » از اين دفتر به عنوان يكى از بهترين ساختمان‌هاى ادارى بندر عباسى ياد شده است . « 8 » تجارتخانه هلندى در جانب غربى بندر عباسى و در جوار تجارتخانه شركت هند شرقى انگليس قرار داشت « 9 » . در سال 1109 ق . / 1698 م . يكى از نمايندگان شركت به نام « هوگ كامر » ( Hoog Kamer ) تجارتخانه تازه‌اى را با عمارات و انبارهاى بزرگ در انتهاى شرقى بندر ، كنار دريا بنا نهاد . « 10 » « لوبروين » در سال 1118 ق . / 1706 م . درباره اين بنا مىنويسد : « منزلى كه متعلق به كمپانى است زيباترين ساختمان بندر است و در حاشيه شهر به طرف شرق قرار دارد . اين ساختمان خيلى وسيع و داراى انبارهاى بزرگى است . اتاق‌هاى آن هم بسيار زيبا و بلند ساخته شده است . سالن مجللى در قسمت بالا دارد كه از پنجره آن و همچنين پنجره‌هاى خانه مسكونى رئيس كمپانى ، منظره زيباى دريا به خوبى پيداست و در اتاق‌هاى آن هواى بسيار مطبوعى جريان دارد . » « 11 » از آنجا كه كمپانى هند شرقى هلند مقدار و انواع بيشترى « ادويه » به بازار ايران عرضه مىكرد و نقدينگى آن بيشتر از كمپانى هند شرقى انگليس بود و قدرت خريد بيشترى داشت ، از همان ابتداى تأسيس

--> ( 1 ) . اين فرمان‌ها به ترتيب از سال 1627 تا 1630 ميلادى با موضوعات زير صادر شده‌اند : 1 - 71 . فرمان بدون تاريخ شاه به وكيل خود در بندر عباسى كه قيمت كالاهايى را كه بايد در برابر ابريشم مشخص شود ، تعيين كرده بود . 2 - 71 . ژوئن 1627 : فرمان شاه كه تمامى امتيازات داده شدهء قبلى را تأييد مىكرد . 3 - 71 . ژوئن 1627 : فرمان شاه به وكيل بندر عباسى كه به او دستور داده بود مفاد موافقت‌نامه را با آقاى « بورت » نمايندهء مقيم بندر عباسى اجرا كند . 4 - 71 . ژوئن 1627 : فرمان شاه به والى شيراز كه از او خواسته بود اموال كمپانى هند شرقى را تحت حمايت خود بگيرد . 5 - 71 . ژوئيه 1627 : فرمان والى به مقامات گمرك بندر عباسى كه عوارض گمركى با حضور نمايندگان انگليس اخذ شده و آنها تمامى سهم خود را از بابت عوارض دريافت كنند و هيچ رشوه‌اى بدون اجازه پرداخت نشود . 6 - 71 . ژوئيه 1627 : فرمان والى كه به آقاى بورت اجازه مىداد خانه‌اى براى خود بنا كند . 7 - 71 . ژوئيه 1627 : فرمان والى به افسران براى تأمين امنيت كاركنان كمپانى و اموال آنها و در صورت نياز اسكورت نظامى در اختيار آنها گذارده شود . 8 - 71 . فرمان والى به حكام كه در وصول طلب‌ها و اموال خود به كمپانى كمك كنند . 9 - 71 . ژانويه 1628 : فرمان شاه به وكيل بندر عباسى كه طى آن ، امتيازات داده شده به هلندىها و انگليسىها را بار ديگر تأييد كرد . 10 - 71 . اوت 1629 : فرمان شاه به وكيل بندر عباسى كه ايرانىها براساس قرارداد ، به جاى سه چهارم بهاى بدهى خود ، ابريشم تحويل دهند . 11 - 71 . فرمان والى به حاكم بندر عباسى براى تقسيم عادلانه عوارض گمركى با انگليسىها . 12 - 71 . ژوئن 1630 : فرمان شاه براى بنا كردن خانه متعلق به تجارتخانه انگليس در بندر عباسى . براى آگاهى بيشتر بنگريد به : Alqasemi , sultan bin Mohammad , Power Struggles and trad in The Gulf 1620 - 1820 , Forestrow , 1999 , p . 25 . 72 . Loriemer , Vol 1 . ( 2 ) . Loriemer , Vol 1 . ( Historical ) , p . 42 . ( 3 ) . Power Struggle , op . cit , pp . 51 - 56 ( 4 ) . براى آگاهى بيشتر از چگونگى آغاز روابط ايران و هلند بنگريد به : - فلور ، ويلم ، اولين سفراى ايران و هلند ، به كوشش داريوش مجلسى و حسين ترابيان ، تهران ، كتابخانه طهورى ، 1356 ، صص 39 - 13 . همچنين : سياست خارجى ايران در دوره صفويه ، پيشين ، صص 284 - 253 . همچنين : لاكهارت ، لارنس ، انقراض سلسله صفويه ، ترجمه دكتر اسماعيل دولتشاهى ، تهران ، بنگاه ترجمه و نشر كتاب ، 1344 ، صص 423 - 421 . - Matthee , Rudi , The Politics of trade in safavid Iran , pp . 105 - 111 ; Lorie - mer , Vol 2 ( Historical ) , op . cit . pp . 40 - 42 ; Power Struggle . . . , op . cit . pp . 22 - 24 . ( 5 ) . اولين سفراى ايران و هلند ، پيشين ، ص 14 ؛ ( 6 ) . لاكهارت ، پيشين ، ص 421 . ( 7 ) . اولين سفراى ايران و هلند ، پيشين ، ص 19 . همچنين : روابط خارجى ايران در دوره صفويه ، پيشين ، ص 256 . اين دفتر تجارى ، در واقع ، خانه بزرگى متعلق به برخوردار سلطان ذو القدر ، حاكم بندر عباسى بود كه به مبلغ بيست تومان در ماه اجاره داده مىشد . ( THE PERSIAN GULF , op . cit . p . 257 ) ( 8 ) . The Persian Gulf , op . cit . p . 256 . ( 9 ) . A New Account of East India and Persia being Nine years travels , Vol . 2 , p . 160 . ( 10 ) . روابط خارجى ايران در دوره صفويه ، پيشين ، ص 276 . ( 11 ) . Le Bruyn , travels , Vol . 2 , p . 74 .